IBPS SO Syllabus 2026 : IBPS SO (विशेषज्ञ अधिकारी) परीक्षा 2026 ही सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांमध्ये तांत्रिक आणि विशेष पदांवर नोकरी मिळवण्यासाठी आयोजित केली जाणारी एक अत्यंत लोकप्रिय राष्ट्रीय पातळीवरील परीक्षा आहे. Institute of Banking Personnel Selection (IBPS) द्वारे दरवर्षी या परीक्षेचे आयोजन केले जाते. 2026 च्या अधिकृत अधिसूचनेनुसार, ही परीक्षा तीन टप्प्यांत घेतली जाते :

• पूर्व परीक्षा (Prelims)
• मुख्य परीक्षा (Mains)
• मुलाखत (Interview)

IBPS SO Syllabus 2026 चा संपूर्ण सविस्तर अभ्यासक्रम (Syllabus) आणि परीक्षेचा नमुना मराठीत दिला आहे.

१. IBPS SO निवड प्रक्रिया आणि परीक्षेचा नमुना (Exam Pattern)

IBPS SO परीक्षेत प्रामुख्याने ६ विविध पदांचा समावेश होतो:
१. आयटी अधिकारी (IT Officer Scale-I)
२. कृषी क्षेत्र अधिकारी (Agriculture Field Officer – AFO)
३. विपणन अधिकारी (Marketing Officer Scale-I)
४. मानव संसाधन/कार्मिक अधिकारी (HR/Personnel Officer)
५. कायदा अधिकारी (Law Officer Scale-I)
६. राजभाषा अधिकारी (Rajbhasha Adhikari Scale-I)

अ) पूर्व परीक्षा (Prelims Exam Pattern)

पूर्व परीक्षा ही केवळ पात्रता (Qualifying) स्वरूपाची असते आणि तिचे गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत जोडले जात नाहीत. परीक्षेचा नमुना दोन गटांत विभागला गेला आहे:

• गट १: (IT, AFO, HR, Marketing अधिकारी पदांसाठी)
  • इंग्रजी भाषा (English Language): ५० प्रश्न, २५ गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • तर्कक्षमता (Reasoning Ability): ५० प्रश्न, ५० गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude): ५० प्रश्न, ५० गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • एकूण: १५० प्रश्न, १२५ गुण, वेळ: २ तास (१२० मिनिटे)
• गट २: (Law Officer आणि राजभाषा अधिकारी पदांसाठी)
  • इंग्रजी भाषा (English Language): ५० प्रश्न, २५ गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • तर्कक्षमता (Reasoning Ability): ५० प्रश्न, ५० गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • सामान्य जागरूकता (General Awareness – बँकिंग क्षेत्राच्या विशेष संदर्भासह): ५० प्रश्न, ५० गुण (वेळ: ४० मिनिटे)
  • एकूण: १५० प्रश्न, १२५ गुण, वेळ: २ तास (१२० मिनिटे)

(टीप: पूर्व आणि मुख्य दोन्ही परीक्षांमध्ये प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी १/४ (0.25) गुणांची नकारात्मक गुणांकन पद्धत (Negative Marking) लागू असेल.)

२. IBPS SO पूर्व परीक्षा अभ्यासक्रम (Prelims Syllabus)

पूर्व परीक्षेतील प्रमुख विषयांचा सविस्तर अभ्यासक्रम खालीलप्रमाणे आहे,

१. तर्कक्षमता (Reasoning Ability)

या विभागात उमेदवाराच्या तार्किक विचार करण्याच्या क्षमतेची चाचणी घेतली जाते.

• बैठक व्यवस्था (Seating Arrangements): वर्तुळाकार, रेषीय, चौकोनी आणि दुहेरी रांगा.
• कोडी (Puzzles): बॉक्स आधारित, मजला (Floor) आधारित, महिने/दिवस आधारित कोडी.
• नातेसंबंध (Blood Relations): कौटुंबिक झाड आणि कोडिंग नातेसंबंध.
• दिशा ज्ञान (Direction Sense): अंतर आणि दिशा निश्चित करणे.
• सिलॉजिझम (Syllogism): विधाने आणि तार्किक निष्कर्ष.
• असमानता (Inequalities): गणितीय आणि कोडेड असमानता.
• कोडिंग-डिकोडिंग (Coding-Decoding): नवीन पॅटर्नवर आधारित अक्षरे आणि चिन्हांचे कोडिंग.
• डेटा सुफिशियन्सी (Data Sufficiency): दिलेल्या माहितीची पर्याप्तता तपासणे.
• इतर: इनपुट-आउटपुट, विधाने आणि गृहीतके, क्रमवारी (Ranking).

२. इंग्रजी भाषा (English Language)

• उतारा वाचन (Reading Comprehension): तथ्यात्मक आणि निष्कर्षात्मक परिच्छेद.
• क्लोझ टेस्ट (Cloze Test): परिच्छेदातील रिकाम्या जागा योग्य शब्दांनी भरणे.
• एरर डिटेक्शन (Error Spotting): व्याकरणाच्या चुका शोधणे.
• वाक्य सुधारणा (Sentence Improvement): वाक्यांची रचना सुधारणे.
• पॅराजंबल्स (Para Jumbles): विस्कळीत वाक्ये योग्य क्रमाने लावून अर्थपूर्ण परिच्छेद तयार करणे.
• समानार्थी आणि विरुद्धार्थी शब्द (Synonyms & Antonyms)
• व्याकरण नियम: काळ (Tenses), प्रयोग (Voice), शब्दयोगी अव्यये, नाम-सर्वनाम नियम.

३. संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude)

• माहितीचे विश्लेषण (Data Interpretation – DI): सारणी (Tabular), बार ग्राफ, पाय चार्ट, आणि केसलेट डायग्राम.
• संख्या मालिका (Number Series): गहाळ संख्या किंवा चुकीची संख्या शोधणे.
• अंदाजीकरण आणि सरळीकरण (Simplification & Approximation).
• अंकगणित विषय (Arithmetic Topics): टक्केवारी, नफा आणि तोटा, सरळव्याज आणि चक्रवाढ व्याज, गुणोत्तर आणि प्रमाण, सरासरी, भागीदारी, वेळ आणि काम, काळ-अंतर-वेग, आणि बोट व प्रवाह.
• द्विघात समीकरणे (Quadratic Equations).
• संभाव्यता आणि क्रमपरिवर्तन (Probability, Permutation & Combination).

४. सामान्य जागरूकता (General Awareness – Law/Rajbhasha साठी)

• बँकिंग जागरूकता: आरबीआय (RBI) ची धोरणे, मौद्रिक साधने, बँकिंग संज्ञा, आणि भारतीय वित्तीय प्रणाली.
• चालू घडामोडी (Current Affairs): मागील ६ महिन्यांतील राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाच्या घडामोडी, क्रीडा, पुरस्कार, आणि नियुक्त्या.
• सरकारी योजना: केंद्र सरकारच्या महत्त्वाच्या आर्थिक आणि सामाजिक योजना.
• स्टॅटिक जीके (Static GK): महत्त्वाचे दिवस, बँकांचे मुख्यालय, देशांची चलने आणि राजधान्या.

३. IBPS SO मुख्य परीक्षा अभ्यासक्रम (Mains Syllabus – व्यावसायिक ज्ञान)

मुख्य परीक्षेत केवळ संबंधित पदाच्या व्यावसायिक ज्ञानाची (Professional Knowledge) ६० गुणांची वस्तुनिष्ठ (Objective) परीक्षा घेतली जाते (राजभाषा अधिकारी पदासाठी वस्तुनिष्ठ + वर्णनात्मक अशी दोन्ही असते).

अ) आयटी अधिकारी (IT Officer Scale-I)

• डेटाबेस मॅनेजमेंट सिस्टम (DBMS): SQL क्वेरी, नॉर्मलायझेशन, ER मॉडेल, ट्रान्झॅक्शन आणि ॲसिड (ACID) प्रॉपर्टीज.
• संगणक नेटवर्क (Computer Networks): OSI मॉडेल, TCP/IP प्रोटोकॉल, राउटिंग, आणि नेटवर्क सुरक्षा उपकरणे.
• ऑपरेटिंग सिस्टम (OS): प्रोसेस मॅनेजमेंट, मेमरी मॅनेजमेंट, शेड्युलिंग अल्गोरिदम.
• डेटा स्ट्रक्चर्स आणि अल्गोरिदम: ॲरे, लिंक्ड लिस्ट, स्टॅक, क्यू, ट्री, ग्राफ, आणि सॉर्टिंग-सर्चिंग पद्धती.
• प्रोग्रामिंग भाषा: C, C++, Java, आणि Python चे मूलभूत नियम, OOP संकल्पना.
• सॉफ्टवेअर इंजिनिअरिंग: SDLC मॉडेल्स (Waterfall, Agile), सॉफ्टवेअर टेस्टिंग.
• सायबर सुरक्षा आणि नवीन तंत्रज्ञान: क्रिप्टोगाफी, फायरवॉल, क्लाउड कम्प्युटिंग, आणि एआय (AI) चे बेसिक.

ब) कृषी क्षेत्र अधिकारी (Agricultural Field Officer – AFO)

• कृषी विद्या (Agronomy): पीक पद्धती, सिंचन पद्धती, आणि विविध पिकांचे व्यवस्थापन.
• मृदा विज्ञान (Soil Science): मातीचे प्रकार, जमिनीची सुपीकता, आणि आवश्यक अन्नद्रव्ये.
• उद्यानविद्या (Horticulture): फळे, भाज्या, आणि नगदी पिकांचे उत्पादन.
• पशुसंवर्धन (Animal Husbandry): दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन (Poultry), आणि पशुधनाचे व्यवस्थापन व आजार.
• कृषी अर्थशास्त्र आणि योजना: नाबार्ड (NABARD) चे नियम, कृषी सबसिडी, आणि पीक विमा योजना (उदा. PMFBY).
• वनस्पती संरक्षण: पिकांवरील रोग आणि कीड नियंत्रण.

क) विपणन अधिकारी (Marketing Officer Scale-I)

• विपणनाची मूलभूत तत्त्वे (Marketing Fundamentals): 4Ps (Product, Price, Place, Promotion) आणि STP (Segmentation, Targeting, Positioning) मॉडेल.
• ग्राहक वर्तन (Consumer Behaviour): ग्राहकांच्या खरेदीचे निर्णय आणि मानसशास्त्र.
• ब्रँड आणि उत्पादन व्यवस्थापन: ब्रँड इक्विटी, उत्पादन जीवन चक्र (Product Life Cycle – PLC).
• डिजिटल मार्केटिंग: SEO, SEM, सोशल मीडिया मार्केटिंग, आणि ई-मेल मार्केटिंग.
• विक्री आणि सेवा विपणन: ग्राहक संबंध व्यवस्थापन (CRM) आणि बँकिंग सेवांचे विपणन.

ड) कायदा अधिकारी (Law Officer Scale-I)

• बँकिंग कायदे: आरबीआय कायदा (RBI Act), बँकिंग रेग्युलेशन कायदा, सरफेसी कायदा (SARFAESI Act), आणि लोकपाल योजना.
• सामान्य कायदे: भारतीय कंत्राट कायदा (Indian Contract Act), कंपनी कायदा (Companies Act), आणि ग्राहक संरक्षण कायदा.
• घटनात्मक कायदा (Constitutional Law): मूलभूत हक्क, मार्गदर्शक तत्त्वे, आणि न्यायव्यवस्था.
• इतर महत्त्वाचे कायदे: मनी लाँड्रिंग प्रतिबंधक कायदा, मर्यादा कायदा (Limitation Act), आणि रिकव्हरी ऑफ डेट्स (DRT Act).

इ) मानव संसाधन अधिकारी (HR/Personnel Officer)

• एचआर मॅनेजमेंट (HRM): भरती आणि निवड प्रक्रिया, प्रशिक्षण व विकास, कामगिरी मूल्यांकन (Performance Appraisal).
• औद्योगिक संबंध (Industrial Relations): कामगार कल्याण, औद्योगिक विवाद, आणि कामगार संघटनांचे नियम.
• संस्थात्मक वर्तन (Organizational Behaviour): प्रेरणा (Motivation) सिद्धांत, नेतृत्व शैली, आणि गट गतिशीलता.
• कामगार कायदे: भारतातील प्रमुख कामगार कायदे आणि नवीन लेबर कोड्स.

फ) राजभाषा अधिकारी (Rajbhasha Adhikari)

• हिंदी आणि इंग्रजी व्याकरण: व्याकरण नियमांचे सखोल ज्ञान.
• भाषांतर (Translation): इंग्रजीमधून हिंदीत आणि हिंदीमधून इंग्रजीत अधिकृत व बँकिंग परिभाषेचे भाषांतर करण्याची क्षमता.
• अधिकृत भाषा नियम: भारताच्या राजभाषेशी संबंधित घटनात्मक तरतुदी आणि नियम.

४. तिसरा टप्पा: मुलाखत (Interview)

मुख्य परीक्षेत उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांना १०० गुणांच्या वैयक्तिक मुलाखतीसाठी बोलावले जाते. अंतिम गुणवत्ता यादी (Final Merit List) तयार करताना मुख्य परीक्षा आणि मुलाखत यांचे गुण ८०:२० या प्रमाणात विचारात घेतले जातात.

IBPS SO Prelims Exam Pattern 2026 Links

IBPS SO Prelims Exam Pattern 2026

येथे क्लिक करा.

IBPS SO Prelims Exam Pattern 2026

गट १ : आयटी, कृषी (AFO), एचआर (HR), आणि मार्केटिंग अधिकारी पदांसाठी

या पदांसाठी गणितीय आणि तार्किक क्षमतेची चाचणी घेतली जाते.

अ.क्र.	विभागाचे नाव	प्रश्नांची संख्या	एकूण गुण	वेळ (विभागीय)	परीक्षेचे माध्यम
१	इंग्रजी भाषा (English Language)	५०	२५	४० मिनिटे	इंग्रजी
२	तर्कक्षमता (Reasoning Ability)	५०	५०	४० मिनिटे	इंग्रजी आणि हिंदी
३	संख्यात्मक अभियोग्यता (Quantitative Aptitude)	५०	५०	४० मिनिटे	इंग्रजी आणि हिंदी
	एकूण	१५०	१२५	२ तास (१२० मिनिटे)

गट २: कायदा अधिकारी (Law Officer) आणि राजभाषा अधिकारी पदांसाठी

या पदांच्या परीक्षेत ‘संख्यात्मक अभियोग्यता’ (Maths) ऐवजी ‘सामान्य जागरूकता’ (General Awareness) हा विषय समाविष्ट असतो.

अ.क्र.	विभागाचे नाव	प्रश्नांची संख्या	एकूण गुण	वेळ (विभागीय)	परीक्षेचे माध्यम
१	इंग्रजी भाषा (English Language)	५०	२५	४० मिनिटे	इंग्रजी
२	तर्कक्षमता (Reasoning Ability)	५०	५०	४० मिनिटे	इंग्रजी आणि हिंदी
३	सामान्य जागरूकता (General Awareness) (बँकिंग क्षेत्राच्या विशेष संदर्भासह)	५०	५०	४० मिनिटे	इंग्रजी आणि हिंदी
	एकूण	१५०	१२५	२ तास (१२० मिनिटे)

महत्त्वाचे नियम आणि गुणदान पद्धती

• नकारात्मक गुणांकन (Negative Marking): प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण वजा केले जातील.
• गुणांचे वर्गीकरण: इंग्रजी विभागातील प्रत्येक प्रश्नाला ०.५ गुण असतात, तर इतर सर्व विभागांतील प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो.
• विभागीय वेळ (Sectional Timing): प्रत्येक विभागासाठी स्वतंत्रपणे ४० मिनिटांचा वेळ दिला जातो. या वेळेत तुम्ही दुसरा विभाग सोडू शकत नाही.
• कट-ऑफ (Cut-off): मुख्य परीक्षेसाठी पात्र होण्यासाठी उमेदवाराला प्रत्येक विभागाचा स्वतंत्र (Sectional) आणि एकूण (Overall) कट-ऑफ पार करावा लागतो.
• केवळ पात्रता परीक्षा: पूर्व परीक्षेचे गुण केवळ मुख्य परीक्षेच्या पात्रतेसाठी मोजले जातात. अंतिम निवड यादीत (Final Merit List) हे गुण जोडले जात नाहीत.

हे पण वाचा :

• 💡 पदवीधरांना सुवर्णसंधी ! TIFR मुंबईत मोठी भरती; थेट वॉक-इन सिलेक्शन, पहा सविस्तर ! TIFR Mumbai Bharti 2026
• सुवर्णसंधी! सांगली जिल्हा मध्यवर्ती बँकेत 444 पदांची भरती; जाणून घ्या निवड प्रक्रिया, Sangli DCC Bank Bharti 2026
• संधी सोडू नका ! SSC CGL Bharti 2026 ! शैक्षणिक पात्रता : पदवीधर उत्तीर्ण ! आजचं येथे अर्ज करा.

हे आपल्या मित्रांना / नातेवाईकांना पाठवा